Verboden: profiteren van WK

Het was dé mogelijkheid geweest om flinke winst te maken. Maar het mocht niet baten voor de honderden lokale handelaren die dagelijks het grote plein de Grand Parade in Kaapstad bevolken. Toen het enorme Fan Fest daar gebouwd werd, moesten zij verkassen want binnen het fanpark zijn uitsluitend grootmachten als KFC en Coca Cola welkom. Vanaf vrijdag verzamelen zich hier naar verwachting tienduizenden mensen om wedstrijden op een groot scherm te bekijken.

Een frisse, regenachtige zondagmiddag is geen beste tijd om te verkopen, maar toch proberen een aantal handelaren hun voetbalshirts, kettinkjes en petten aan de man te brengen. We vinden ze in een straat dichtbij het Fan Fest waar ze heen zijn gevlucht. Een deel van hen is nog steeds in rep en roer, want het stadsbestuur is de avond daarvoor langs geweest en heeft ongeveer honderd verkopers gedwongen verplaatst naar de nog minder toeristische plekken.

Zuid-Afrika versus Senegal
Stonden alle handelaren eerst nog aan dezelfde kant toen ze werden weggestuurd (tegenover het stadsbestuur), intussen is een duidelijk tweestrijd gaande. De buitenlandse handelaren zeggen weggestuurd te zijn ten gunste van de Zuid-Afrikaanse verkopers, die ‘via via via’ opeens de beste plekken toegewezen kregen. ‘De ex-vrouw van een gemeenteraadslid, haar zoon, zijn buurman, opeens blijkt dat zij allemaal recht hebben op een plek hier’, zegt de Senegalees El Hadji Samb.

‘Ik stond eerste klas’, vertelt een jonge verkoper uit Kameroen. ‘Tot gisteren.’ We gaan met hem mee naar een plek op ongeveer tien minuten lopen, minder centraal gelegen. Kwaad schudt hij zijn armen. ‘De gekleurde Zuid-Afrikanen krijgen onze plekken, terwijl zij er normaal gesproken niet eens permanent zitten. Wij staan hier al vijf jaar. Laatst met de grote nachtmarkt, was het precies hetzelfde verhaal. Toen moesten wij ook opeens weg, terwijl dit dé plek voor ons is om te verdienen.’

Who pays, stays
De politie komt langs en neemt een stapel T-shirts in beslag. ‘Is verboden’, gromt de agent. De handelaren mogen tijdens het WK geen geïmporteerde nepmerkkleding verkopen. Terwijl dat voorheen hun core business was.

Het is te toevallig dat alleen Zuid-Afrikanen de beste plekken krijgen, vinden de verkopers. Maar met racisme heeft dat niks te maken, verzekert de agent me. ‘We willen deze plek innoveren. Those who pay can stay.’ Volgens de niet-Zuid-Afrikaanse verkopers is de xenofobie in het land flink toegenomen de laatste twee jaar. Samb snapt het wel. ‘Deze jonge democratie heeft nog een lange weg te gaan. Ze hebben geen idee hoe ze met dit soort kwesties om moeten gaan. Op het moment dat er wat te verdienen valt, moeten eerst de Zuid-Afrikanen aan bod komen. In Senegal hebben we dezelfde problemen gehad.’

Samb vertrouwt erop dat ook op een minder centrale plek nog wel iets te verdienen valt. Maar hij maakt zich zorgen over wat er na het WK staat te gebeuren. ‘Op dit moment kan dit land het zich niet veroorloven om ons terug te sturen. Alle internationale ogen zijn op ons gericht. Maar als die weer dicht zijn, vrees ik het ergste.’